|
Heel veel FM-DX'ers zullen dit herkennen: je bent een verwoed
Shortwave-DX'er en in een aantal bulletins zie je ontvangsten van verre
stations op de FM-band. Kan dit wel? Hoe is het mogelijk dat je in
Midden Europa stations uit Spanje in stereo en met RDS op je autoradio
hoort? Het intrigeert je en voor je het weet heb je je eerste FM-antenne.
De portable of een oude tuner worden aan de antenne gekoppeld en het
FM-feest kan beginnen.
Na het verwerken van de nodige literatuur weet je dat ontvangst van
verre stations via tropo (temperatuursinversie) en Sporadic E
(weerkaatsing tegen geïoniseerde lagen) mogelijk is. Al snel worden
afstanden tot meer dan 2000 km overbrugd. Het is niet ongewoon om in
West-Europa stations uit Spanje, Marokko, Finland en nog zoveel andere
landen te horen.
Sporadic- E, kortweg ES, is een van de fascinerendste verschijnselen in
de 6- en 2- meterband. onder het begrip es verstaat men grotere of
kleinere geioniseerde wolken, die zich op een hoogte tussen de 90 en
110 kilometer in de nabijheid van de E-laag vormen. de graad van
ionisering kan van tijd tot tijd zo groot worden, dat frequenties tot 50
MHz, in extreme gevallen zelfs tot hoger dan 200 MHz gereflecteerd
worden. daarbij zijn afstanden tot maximaal 2500 km te overbruggen. in
enkele gevallen zijn op 144 MHz zelfs verbindingen over meer dan 4000 km
gemaakt. omdat de reflectie vrijwel zonder verstrooiingsverlies gebeurt,
kan er met 10 watt vermogen een rapport rond S-9 genoteerd worden. de
signalen zijn daarbij helemaal schoon.
Helaas zijn es-openingen slechts met een geringe nauwkeurigheid te
voorspellen. ze komen en verdwijnen net zo geheimzinnig als de clown uit
stephen kings thriller ,,ES''. ze ontstaan quasi-toevallig, dus
sporadisch, vandaar de naam E-Sporadisch. de tijdsduur van zulke
openingen ligt in de 2-m band van enkele minuten tot een kwartier of
langer en kan met intervallen over een hele namiddag verspreid in de
tijd waargenomen worden. op 50 MHz is een veel kleinere
ioniserings-graad benodigd voor reflexties, vandaar dat ze op 6 meter
vaker, sterker en langduriger zijn waar te nemen.
Bepaalde zaken vallen op bij ES:
Het is een typisch propagatie verschijnsel van het zomerhalfjaar,
omdat 99 procent van alle 144 MHz ES-verbindingen zich afspeelt tussen
mei en september. de eerste es-openingen worden meestal geregistreerd in
de tweede helft van mei , de laatste eind augustus. de grootste kans op
es bestaat in de maanden juni en juli. omdat in die periode ook diverse
meteorietzwermen langs de aarde komen ( de aritiden, de c-perseiden,
juni-lyriden en de aquiriden ), wordt een samenhang tussen es en
meteorietzwermen niet als toevallig beschouwd, daarnaast wordt er ook
een zeker verband met zonnige weersomstandigheden aangenomen.
Sporadische e-wolken zijn een lokaal en toevallig optredende
samen/klontering van elektronen concentraties. de metaalionen, meestal
bestaande uit ijzer en magnesium, die door meteorietdeeltjes, welke in
de atmosfeer terecht komen, versterken en stabiliseren deze
concentratie. de verticale uitbreiding van de reflectielaag kan oplopen
tot 5 km, de horizontale verspreiding van zo'n es-wolk loopt uiteen van
10 tot 100 km.
Meer informatie over
TV DX en Propagatie vormen Klik dan
Hier
Sporadische E wolk
|
 |
Wat heb je nodig om
te FM-DX'en? Uiteraard een goede richtantenne, liefst met 5 of meer
elementen zodat je een goede richtingsgevoeligheid krijgt. De tuner
kan best een gewone, commerciële tuner zijn. De middenfrequent filters kunnen aangepast worden zodat de
selectiviteit nog beter wordt. De meeste tuners kunnen ook RDS
uitlezen en dat is natuurlijk een hele hulp bij het identificeren
van stations.
Met de nodige aanpassingen aan de tuner en de juiste
software kan de computer nog meer RDS-data uit het signaal
puren. Moet je meteen al die nieuwe spullen aanschaffen om
te FM-DX'en? Beslist niet. Met een gewone tuner, een
autoradio kan je al heel veel ongewoons horen. In het verleden hebben FM-DX'ers
stations uit heel Europa gehoord op hun autoradio.
Je volgende taak is
het grondig leren kennen van de locale FM-band. Als je die eenmaal
perfect kent, dan ruik je het meteen als er wat aan de hand is.
Daarna moet je het weer in de gaten houden, weerkaarten controleren
en contact houden met andere FM-DX'ers. Met de weerkaarten zie je de
condities aankomen en als je met velen de band in de gaten houdt,
dan zal je weinig actie missen.
2019 - FM Vertikaal en Horizontaal, DAB+ V.
2018 | 2019 FM Vertikaal en Horizontaal, DAB+ V.
Pioneer FM-AM Digital-Synthesizer Tuner F-504RDS
Wat is er zo
plezierig aan het FM-DX'en? Vraag dit aan de liefhebbers van SW- of
MW-DX en dan zal je hetzelfde antwoord krijgen. Er gaat niets boven
het genot van toch te kunnen horen wat eigenlijk niet kan gehoord
worden. Het is gewoon magisch om ineens uit je boxen een ver station
te kunnen opvangen. Op je computerscherm verschijnt er pardoes
RDS-data van een station dat eigenlijk bedoeld is voor
vakantiegangers op de Balearen. Wat kan een mens nog meer verlangen:
een knusse avond, een drankje in de hand en een DX-station dat je
luisterhoek binnenkomt.
Als je op zoek bent
naar geweldige DX-ervaringen, contacten met andere
enthousiastelingen via telefoon en internet, uren plezier aan het
opstellen van antennes en het bijstellen van computerprogramma's,
dan moet je je eens begeven in de wondere wereld van FM-DX. Het
loont beslist de moeite.
Hieronder een Sporadische E
ontvangst in Nederland, waarbij je kunt kijken en
luisteren naar een lange afstand ontvangst. De
radiozenders zenden uit op FM 90.1 MHz KASRKIAR en op
88.3 MHz MSALLATA, met RDS. Dit alles vanuit Tripoli,
Libië.. over een afstand van meer dan 2300 kilometer....
Sporadische E, ontvangsten uit
|
1 |
ALB |
Albanië |
|
2 |
AND |
Andorra |
|
3 |
BUL |
Bulgarije |
|
4 |
BLR |
Wit Rusland |
|
5 |
BIH |
Bosnië Herzegovina |
|
6 |
CZE |
Tsjechië |
|
7 |
E |
Spanje |
|
8 |
EST |
Estland |
|
9 |
F |
Frankrijk |
|
10 |
FIN |
Finland |
|
11 |
GRC |
Griekenland |
|
12 |
HNG |
Hongarije |
|
13 |
HRV |
Kroatië |
|
14 |
I |
Italië |
|
15 |
IRL |
Ierland |
|
16 |
ISL |
IJsland |
|
17 |
LBY |
Libië |
|
18 |
LVA |
Letland |
|
19 |
LTU |
Litouwen |
|
20 |
MDA |
Moldavië |
|
21 |
MKD |
Macedonië |
|
22 |
MLT |
Malta |
|
23 |
MRC |
Marokko |
|
24 |
NOR |
Noorwegen |
|
25 |
POL |
Polen |
|
26 |
POR |
Portugal |
|
27 |
ROU |
Roemenië |
|
28 |
RUS |
Rusland |
|
29 |
SRB |
Servië |
|
30 |
S |
Zweden |
|
31 |
SVK |
Slowakije |
|
32 |
SVN |
Slovenië
|
|
33 |
TUN |
Tunesië |
|
34 |
TUR |
Turkije |
|
35 |
URK |
Oekraine |
|
 |
Kanaalindeling
De
FM-band is ook onderverdeeld in kanaalnummers. In de
onderstaande tabel is de draaggolffrequentie
(middenfrequentie) gekoppeld aan een kanaalnummer. Elk
kanaalnummer komt overeen met een frequentie die een
veelvoud is van 300 kHz. Op oude radio's worden deze
kanaalnummers vaak op de afstemschaal vermeld.
Tegenwoordig worden deze kanaalnummers nauwelijks meer
toegepast, in plaats daarvan wordt de frequentie (in
MHz) gepubliceerd. Een zender heeft tegenwoordig niet
altijd een frequentie die een veelvoud is van 300 kHz.
Aan FM-uitzendingen kan digitale informatie meegeleverd
worden in het RDS signaal. RDS levert 1187,5 bits per
seconde, en is daarmee alleen geschikt voor tekst.
|
kanaal |
frequentie |
|
kanaal |
frequentie |
|
kanaal |
frequentie |
|
kanaal |
frequentie |
|
1 |
87,3 MHz |
19 |
92,7 MHz |
37 |
98,1 MHz |
55 |
103,5 MHz |
|
2 |
87,6 MHz |
20 |
93,0 MHz |
38 |
98,4 MHz |
56 |
103,8 MHz |
|
3 |
87,9 MHz |
21 |
93,3 MHz |
39 |
98,7 MHz |
57 |
104,1 MHz |
|
4 |
88,2 MHz |
22 |
93,6 MHz |
40 |
99,0 MHz |
58 |
104,4 MHz |
|
5 |
88,5 MHz |
23 |
93,9 MHz |
41 |
99,3 MHz |
59 |
104,7 MHz |
|
6 |
88,8 MHz |
24 |
94,2 MHz |
42 |
99,6 MHz |
60 |
105,0 MHz |
|
7 |
89,1 MHz |
25 |
94,5 MHz |
43 |
99,9 MHz |
61 |
105,3 MHz |
|
8 |
89,4 MHz |
26 |
94,8 MHz |
44 |
100,2 MHz |
62 |
105,6 MHz |
|
9 |
89,7 MHz |
27 |
95,1 MHz |
45 |
100,5 MHz |
63 |
105,9 MHz |
|
10 |
90,0 MHz |
28 |
95,4 MHz |
46 |
100,8 MHz |
64 |
106,2 MHz |
|
11 |
90,3 MHz |
29 |
95,7 MHz |
47 |
101,1 MHz |
65 |
106,5 MHz |
|
12 |
90,6 MHz |
30 |
96,0 MHz |
48 |
101,4 MHz |
66 |
106,8 MHz |
|
13 |
90,9 MHz |
31 |
96,3 MHz |
49 |
101,7 MHz |
67 |
107,1 MHz |
|
14 |
91,2 MHz |
32 |
96,6 MHz |
50 |
102,0 MHz |
68 |
107,4 MHz |
|
15 |
91,5 MHz |
33 |
96,9 MHz |
51 |
102,3 MHz |
69 |
107,7 MHz |
|
16 |
91,8 MHz |
34 |
97,2 MHz |
52 |
102,6 MHz |
70 |
108,0 MHz |
|
17 |
92,1 MHz |
35 |
97,5 MHz |
53 |
102,9 MHz |
|
|
|
18 |
92,4 MHz |
36 |
97,8 MHz |
54 |
103,2 MHz |
|
|
RDS (Radio
Data System) signaal
Het Radio
Data Systeem of RDS is een communicatiestandaard van de European
Broadcasting Union, waarmee digitale informatie wordt
meegestuurd met een conventioneel FM-radiosignaal,
onmerkbaar voor de luisteraar. In dit RDS-signaal zitten
bijvoorbeeld de naam van het station, de frequenties, en
het soort programma.
De volgende services kunnen worden meegestuurd met het
RDS-signaal.
-
AF (alternative frequencies)
-
Dit systeem zorgt ervoor dat
wanneer een radiozender te zwak wordt doordat het
signaal te ver van de zendmast wordt opgevraagd, er
automatisch een sterke frequentie opgevraagd wordt.
-
CT (clock time)
-
Dit zorgt voor de synchronisatie
van een klok.
-
EON (enhanced other networks)
-
Laat de ontvanger naar andere
netwerken of zenders luisteren voor
verkeersinformatie, en automatisch hierop afstemmen
-
PI (programme identification)
-
Dit is een tekst die informatie
over het huidige programma weergeeft.
-
PS (programme service)
-
Dit is een naam van acht tekens
die de naam van de zender omschrijft. Vaak slaan
radio's deze ook direct op in het geheugen.
-
PTY (programme type)
-
Dit geeft het genre aan van het
programma wat wordt uitgezonden. Dit kan
bijvoorbeeld pop, rock, of classic zijn.
-
RT (radio text)
-
Met deze functionaliteit kan een
radiozender een vrije tekst van 64 karakters
meesturen. Dit kan statisch (slogan van station,
bijvoorbeeld) of dynamisch zijn (uitvoerder en titel
van het huidig spelend nummer, bijvoorbeeld).
-
RT+ (radio text plus)
-
RT+ is ontwikkeld om de
luisteraar extra informatie te geven vanuit de radio
text. De ontvanger kan in de RT+ direct bepaalde
onderdelen uit de radio text plaatsen, zoals de
titel en artiest van een huidig spelend nummer.
-
TA, TP (traffic announcement, traffic programme)
-
De ontvanger kan ingesteld worden
om te luisteren naar verkeersinformatie. TP geeft
aan dat de bewuste zender verkeersinformatie
uitgeeft, terwijl TA aangeeft dat er momenteel
verkeersinformatie bezig is (en dan kan bijvoorbeeld
de cd onderbroken worden).
Hieronder zie je een paar voorbeelden van PS (programme
service) namen
van max 8 tekens die de naam van de zender omschrijft.
Voor meer RDS foto's bekijk dan
mijn,
FM List /
RDS E-Skip
RDS: Foto's
uit Tunesië:
(TUN)
Skhira:2111 km, 1kW
RDS:
Foto's uit Marokko:
(MRC)
Oujda/Meghrez: 2140 km, 12kW
RDS:
Foto's uit Griekenland:
(GRC)
Rethymno/Spathi
(Creta)
2443 km, 4kW
AUDIO: Sporadische E laag reflectie
(afbuiging) FM DX
|
